Ayrılabilen fiiller: önek neden sona uçar
aufstehen, einkaufen, ankommen — ayrılabilen fiiller cümle içinde ikiye bölünür. İşte nasıl çalıştıkları ve onları nasıl fark edeceğiniz.
Almanca, anlamını değiştirmek için bir fiilin önüne küçük bir sözcük yapıştırmayı sever: stehen (ayakta durmak) fiili aufstehen (kalkmak) olur. Bu öneklerin birçoğu fiil kullanıldığında ayrılır ve önek cümlenin sonuna gider. Bu, öğrenenleri şaşırtır, ama mantığı tutarlıdır.
Temel cümlede ne olur
Çekimli fiil ikinci sırayı alır, önek sona gider: Ich stehe um sieben Uhr auf. Anlam, sondaki auf duyulana kadar tamamlanmaz — bu yüzden Almanca cümlelerin sonunu dinlemek çok önemlidir.
Ayrılabilen mi ayrılmayan mı?
- Ayrılabilen (vurgulu önek): ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, vor-, zu- (ánkommen, éinkaufen).
- Ayrılmayan (vurgusuz önek): be-, emp-, ent-, er-, ge-, ver-, zer- (verstéhen, bezáhlen) — bunlar asla ayrılmaz.
- Vurgu size ipucu verir: önek vurguluysa, genellikle ayrılır.
Diğer yapılarda
Bir modal fiille birlikte, ayrılabilen fiil sonda bütün halinde kalır: Ich muss früh aufstehen. Perfekt'te ge-, önek ile kök arasına girer: aufgestanden, eingekauft. Yan cümlede fiil sonda birlikte kalır: …, weil ich früh aufstehe.
Ayrılabilen bir fiil öğrenirken yalnızca mastarı değil, tam bir örnek cümleyi sesli söyleyin. Önekin sona gidişini duymak, herhangi bir kuraldan daha hızlı sezgi geliştirir.
Sık sorulan sorular
Bir Almanca fiilin ayrılabilen olduğunu nasıl anlarım?
Vurguyu dinleyin. Önek vurguluysa (AUFstehen), genellikle ayrılır. be-, ver-, ent- gibi vurgusuz önekler fiile bağlı kalır.
Geçmiş zamanda önek nereye gider?
Perfekt'te ortaç öneki korur ve ortaya ge- ekler: aufstehen → aufgestanden, einkaufen → eingekauft.